Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – zmiany od 13.04.2026

Dnia 13.04.2026 r. do przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dodano definicje pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1a u.ś.p.u.s.).
Pracą zarobkową, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.s.p.u.s., jest:

• każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania,
• z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
  Istotną okolicznością nie będzie mogło być polecenie pracodawcy (dodany art. 17 ust.1a u.s.p.u.s.).

W uzasadnieniu do zmian przepisów wskazano, ze „Ustalając regułę, że polecenie pracodawcy nie może stanowić „istotnej okoliczności”, a zarazem przesłanki wyłączającej sankcję utraty prawa do zasiłku chorobowego w związku z podjęciem przez pracownika czynności zarobkowych w trakcie trwania zwolnienia od pracy, ustawodawca kierował się przede wszystkim względami prewencyjnymi. Ich celem jest ograniczenie ryzyka nadużywania przez pracodawcę jego nadrzędnej pozycji w relacji do pracownika w ramach stosunku pracy.” (Uzasadnienie do zmian str. 40).

Zmiana oznacza, ze pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika niezdolnego do pracy z powodu choroby, nawet do wykonywania czynności incydentalnych (np. sprawdzenia dokumentów, akceptacji dokumentów, przesyłania dokumentów rozliczeniowych do ZUS). Podejmowanie na polecenie pracodawcy nawet jednorazowych działań przez pracownika niezdolnego do pracy z powodu choroby może wywołać negatywny skutek.
Konsekwencje dopuszczenia takiego pracownika do pracy mogą być negatywne zarówno dla pracownika jak i pracodawcy. Pracownik, który w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby z tytułu, której przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy, odpowiada na maile, uczestniczy w spotkaniach online lub podejmuje decyzje, a zatem wykonuje pracę zarobkową traci prawo do wynagrodzenia chorobowego/zasiłku chorobowego (art. 17 ust.1 u.ś.p.u.s.). SN w wyroku z dnia 6 marca 2007 r., II UK 132/06 wskazał, ze skoro ubezpieczony ma możliwość zarobkowania i korzysta z tej możliwości prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego jest wyłączone.

Dla pracodawcy konsekwencją niezgodnego z przepisami dopuszczenia pracownika do pracy w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby, może być odpowiedzialność wykroczeniowa, której skutkiem może być uiszczenie kary grzywny.
Jak wynika z przepisów art. 283 § 1 k.p. kto, będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30000 zł.

Pytanie
Czy nauczyciel przebywający na zwolnieniu lekarskim może wpisywać oceny do dziennika elektronicznego i czy grozi to utratą prawa do zasiłku?

Odpowiedź:
Wpisywanie ocen do dziennika, grozi utratą prawa do zasiłku. W okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z powodu choroby pracownik ma obowiązek powstrzymywania się od jakichkolwiek czynności, które stanowią świadczenie pracy, a którymi w przypadku nauczycieli może być sprawdzanie sprawdzianów i wystawianie ocen.
Od 13.04.2026 r. w przepisach wprowadzono zastrzeżenie zgodnie z którym istotną okolicznością, która wymaga podjęcia czynności mającej charakter zarobkowy w okresie zwolnienia od pracy z powodu choroby nie będzie mogło być polecenie pracodawcy.

Pytanie:
Czy osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim z powodu złamanej nogi może wykonywać pracę umysłową, np. sprawdzać zwolnienia pracowników na PUE ZUS?

Odpowiedź:
Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
1) wykonuje pracę zarobkową lub
2) podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia (art. 17 ust.1 u.ś.p.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 13.04.2026 r.).
Jeśli pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby, co potwierdza zaświadczenie lekarskie, które usprawiedliwia nieobecność w pracy i jednocześnie jest podstawą do wypłaty wynagrodzenia chorobowego/zasiłku chorobowego, to wykonywanie pracy zarobkowej w tym okresie, nawet w zmniejszonym wymiarze, spowoduje utratę prawa do świadczenia chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy wynikający z wystawionego zaświadczenia. Na podstawie dodanego do przepisów art. 17. ust.1a pracą zarobkową, jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. W przepisach wyraźnie wskazano, ze istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy