Potrącenia należności niealimentacyjnych – do jakiej wysokości?
Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika bez jego zgody do wysokości połowy wynagrodzenia po odliczeniu składek, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu ustawy z 4.10.2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania (art. 87 § 1 pkt 2, art. 87 § 3 pkt 2 k.p.).
Kwota wolna od potrąceń – minimalne zabezpieczenie pracownika
W przypadku egzekucji należności innych niż świadczenia alimentacyjne obowiązuje jednak kwota wolna od potrąceń, w konsekwencji nie w każdym przypadku możliwe będzie dokonanie potrącenia kwoty stanowiącej połowę wynagrodzenia.
Przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne kwota wolna od potrąceń została ustalona na poziomie 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów obowiązującego w danym roku kalendarzowym, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu ustawy o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania (art. 87(1) § 1 pkt 1 k.p.).
Kwota wolna od potrąceń ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu wyłącznie w przypadku jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 87(1) § 2 k.p.).
Co oznacza „wynagrodzenie za pracę” w świetle przepisów?
W przepisach art. 833 § 1 k.p.c. ustawodawca posłużył się pojęciem wynagrodzenie ze stosunku pracy, wskazując, ze wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy.
W przepisach art. 87 § 1 k.p. posłużono się pojęciem wynagrodzenia za pracę.
Chociaż Kodeks pracy nie podaje definicji wynagrodzenia za pracę, orzecznictwo i praktyka potwierdzają, że pojęcie to obejmuje nie tylko płacę zasadniczą, lecz także inne świadczenia powiązane z zatrudnieniem, takie jak:
• premie, dodatki i nagrody,
• odprawy, odszkodowania,
• ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2013 r. (II PZP 4/12), Sąd Najwyższy przeprowadził szczegółową analizę zagadnienia potrącenia z wynagrodzenia za pracę. Nie budzi wątpliwości, że wszystkie składniki wynagrodzenia za pracę w ścisłym słowa tego znaczeniu, podlegają ochronie z mocy przepisów rozdziału II działu trzeciego Kodeksu pracy. W orzecznictwie rozszerzono stosowanie przepisów art. 87 k.p. na ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy (wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., II PK 117/08; wyrok SN z 29.01.2007 r., II PK 181/06; wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 17 stycznia 2020 r., IV P 110/19). W wyroku z dnia 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80, Sąd Najwyższy stwierdził, iż (…) w świetle przepisów art. 152, 171 i 172 k.p. ekwiwalent pieniężny należny pracownikowi za niewykorzystany urlop wypoczynkowy podlega ochronie w takim samym zakresie jak wynagrodzenie za pracę.(…)
Oznacza to, że zgodnie z przepisami art. 87(1) pkt 1 k.p. pracodawca może potrącić i przekazać do komornika z naliczonego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop jedynie kwotę przekraczającą kwotę wolną od potrąceń, którą stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu składek, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania (Wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 17 stycznia 2020 r., IV P 110/19).
Jak wskazał Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie w wyroku z dnia 20 grudnia 2021 r., IX P 290/20 (…) Szerokie rozumienie pojęcia wynagrodzenia zawartego we wskazanych wyżej regulacjach poprzez rozciągnięcie go na inne świadczenia (m.in. na ekwiwalent za urlop) oznacza, że kwoty wszystkich tych świadczeń wypłacanych w jednym miesiącu podlegają zliczeniu i dopiero od tak ustalonej sumy dokonywać należy potrąceń z zachowaniem przytoczonych wyżej zasad.(…). Sąd w tym orzeczeniu wskazał, ze objęcie ochroną ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nie oznacza, ze (…) w przypadku wypłaty ekwiwalentu i wynagrodzenia w jednym miesiącu, w przypadku każdego ze świadczeń pracownikowi pozostawiona musi być kwota, o jakiej mowa w art. 87(1) § 1 pkt 1 k.p.(…)
Podsumowanie:
Jeśli pracodawca wypłaca pracownikowi wynagrodzenie za pracę i ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy to wynagrodzenie za pracę i ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy wypłacane w tym samym miesiącu należy zsumować i od tak ustalonej sumy po odliczeniu składek i zaliczki na podatek oraz wpłat do PPK, pracodawca może dokonać potrącenia należności niealimentacyjnych pamiętając, ze potrącenie nie może przekroczyć połowy wynagrodzenia, a ponadto pracownikowi do wypłaty powinna pozostać co najmniej kwota wolna od potrąceń tj. kwota minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu składek zaliczki na podatek i wpłat do PPK jeśli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – jeśli pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze etatu.
Przykład
Wynagrodzenie pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze etatu, podlega egzekucji z tytułu należności niealimentacyjnych.
Stosunek pracy ustał 31 marca 2026 r..
Dnia 31 marca pracodawca wypłacił pracownikowi wynagrodzenie za marzec i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. W marcu pracownik wykorzystał urlop ojcowski. Zasiłek macierzyński za ten okres wypłacił ZUS.
Łączna kwota wynagrodzenia za pracę i ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy po odliczeniu składek i zaliczki na podatek wynosiła 3201,50 zł.
Kwota wolna od potrąceń, jeśli pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze etatu, przy uwzględnieniu podstawowych kosztów uzyskania przychodów i 1/12 kwoty zmniejszającej podatek wynosi 3605,85 zł.
Kwota wolna od potrąceń uniemożliwi dokonanie potrącenia:
3201,50 zł < 3605,85 zł (kwota wolna od potrąceń).